قساوت قلب
به معنی خشونت و نفوذ ناپزیری می باشد و در اصطلاح قرآنی به
قلبهایی که در برابر حق تواضع و خشوع نداشته باشند و نور الهی
در آن نفوذ نمی کند قاسیه می گویند. درفارسی از آن به "سنگدلی"
تعبیر شده.و"قلب" در لغت به معنی گرداندن و تحول دادن و به روح
لطیف انسانی که با تعلق به قلب جسمانی سلطه خود را در بدن ما
اجرا می کند ،قلب گویند.
قساوت یکی از مهمترین عواملی است که انسانها را از شناخت خدا
و سیر به سوی او باز می دارد.
قساوت قلب حالتی است روحی و روانی که در آن قلب انسان به علت
انجام اعمال خلاف دین و دستورات الهی و اعمال منافی اخلاق، پذیرش
حق و حقیقت در آن از بین میرود،نسبت به گناه خشنود و اعمال صالحه
از او دور میشود، دیگر مناظر رقت بار مثل دیدن مظلوم و گرسنگی یتیم
و .... دراو تغییری ایجاد نمیکند .قساوت یک بیماری روحی است و ارثی
نیست بلکه اکتسابی است که بر اثر اعمال خود انسان به وجود می آید.
**عوامل قساوت**
۱-"جهل و غفلت" جهل تصویری نادرست از واقعیت در برابر انسان ایجاد
کرده و مانع نفوذ نور ایمان در قلب میشود و غفلت او را از یافتن حقایق
منحرف می سازد و در اینجا دل انسان در مقابل نصیحت و دلیل سخت
می شود چنانچه خداوند به پیامبر (ص) می فرماید:تو نمی توانی صدای
خود را به گوش مردگان برسانی،ونه سخنت را به گوش کران، هنگامی
که روی برگردانند و دور شوند.
۲-"اعراض از یاد خدا" از دیگر عوامل فراموشی خدا و اعراض از یاد اوست.
انسان یا از دیدن آیات الهی به حق می رسد یا از طریق گوش و شنیدن
کلمات حکمت و موعظه و قصص وعبرتها خدا را یاد نموده و به سوی خدا
راه می یابدو در این مورد خداوند آنها را به شدت مورد سرزنش قرار داده
ومیفرماید"وای بر آنها که قلبهای سخت و نفوذناپذیر دارند و ذکر خداوند در
آنها اثر نمی گذارد."
۳-"گناه" که نشانه غفلت از خداوند است و موجب سیاهی دل و ضعف
ایمان شده و در صورت استمرار بر دلها مهر قساوت زده می شود.
۴-"لجاجت"انسان از روی لجاجت چشم خود را در برابر نشانه های الهی
بسته و بر جهل خود پافشاری می کند. خداوند میفرماید"سپس دلهایتان
بعد از این واقعه سخت شد همچون سنگ و یا سخت تر از آن..." که به
قوم بنی اسراءیل اشاره می کند که بعد از دیدن معجزات الهی به جای
ایمان از روی لجاجت ،بی ایمان شدند و خداوند سختی دلهایشان را به
سنگ تشبیه نموده است.
**آثار قساوت**
۱-"دل مردگی" یکی از بزرگترین آثار قساوت این است که دل انسان اسیر
مرگ می شود .حقیقت این است کسی که جهل و هوای نفس باعث این
می شود که راههای نفوذ نور الهی در انسان بسته شود گر چه به ظاهر
زنده است اما مرده متحرک بیش نیست .
۲-"کاهش روزی" در این مورد نیز به فرموده الهی"هر کس از یاد من روی
گردان شود زندگی سخت و تنگی خواهد داشت و روز قیامت نابینا او را
محشور می کنیم" بر اساس این آیه کسانی که رابطه خود با خدا را قطع
کنند به جز دنیا چیزی ندارند که مایه امید خود کنند و با تمام تلاشی که
می کنند به اندوخته خود راضی نیستند ولع بیشتری برای رسیدن به آن
چیزی که آنها را به آرامش برساند ،تلاش می نمایند ولی هرگز پایانی را
برای آن متصور نیست پس چنین افرادی همیشه در فقر و تنگدستی بسر
می برند و با وجود اموال زیاد روزی بسیار اندکی دارند.
***عوامل زمینه ساز قساوت***
۱-ضلالت گمراهی ۲-پیمان شکنی ۳-بهانه گیری و لجاجت به
دستورات الهی ۴-آرزوهای دراز ۵-زیادی گناه
***در روایات از معصومین (ع)***
۱-ترک عبادت ۲-غفلت ۳-وسوسه های شیطان ۴- مال و
ثروت فراوان ۵-کثرت گناه ۶-حرام خواری ۷-اشتغال به لهو و
لعب ۸-شراب خواری ۹-همنشینی با بخیل ۱۰- همنشینی با
دنیا پرستان ۱۱-خاک بر روی قبر نزدیکان ریختن ۱۲-قصابی
۱۳-خوردن لقمه شبه ناک (لقمه ای که به حلال نبودن آن احتمال
قوی است ولی در حرام بودنش یقین نداریم) اگر اجتناب کنیم بهتر
است. ۱۴- پر حرفی ۱۵-پرخوری ۱۶-پرخوابی ۱۷- خندیدن
بسیار و با صدای بلند ۱۸- شهوت رانی بسیار ۱۹ - دروغگویی
و غیبت و تهمت .
***درمان قساوت قلب***
با اینکه قساوت قلب از آفتهای بزرگ است وجود یک روزنه در قلب ،باعث
نرم شدن آن می شود و آمادگی آن برای ورود انوار الهی میباشد تفکر در
آیات الهی باعث آن است انسان رابطه اش را با خداوند بیشتر کند و با دعا
واستغفار و توبه به درگاه الهی به درمان خود بپردازد.
در قرآن میفرماید "آیا وقت آن نرسیده که دلهای مومنان در برابر ذکر خدا
وآنچه از حق نازل کرده است خاشع گردد؟ ... ما آیات خود را برای شما
بیان کردیم شاید اندیشه کنید"
پس تفکر در آیات الهی دارویی شفابخش است .